Review phân tích phim Solaris: đại dương tinh thần của thế giới

Solaris (1972) của đạo diễn Andrei Tarkovsky là bộ phim rất … siêu thực, yếu tố khoa học viễn tưởng chỉ là phông nền cho những tư tưởng đa nghĩa và trừu tượng, giống như khi chúng ta nói về một thứ được gọi là lương tâm con người, liệu nó sẽ có hình hài thế nào và màu sắc ra sao? Đó là những thứ mà con người không thể nhìn thấy bằng mắt thường, nó chỉ trở nên dễ hình dung đối với những ai có đời sống tinh thần dồi dào. Nhờ vào nghệ thuật điện ảnh, Andrei Tarkovsky đã cụ thể hóa “biển tinh thần” qua hình ảnh hành tinh Solaris, thật ra thì thế giới ý tưởng của tinh thần đã được nhiều triết gia Hy Lạp “suy luận” và “phát hiện” từ vài trăm năm trước công nguyên. Vậy … bạn muốn đọc một bài review theo hướng nào? Kể về một câu chuyện viễn tưởng hay cố gắng diễn giải tính siêu thực? IMDb 8.1

Phim kể về Kris Kelvin là một nhà tâm lý học được cử đến trạm không gian gần hành tinh Solaris để nghiêng cứu về các sự việc bất thường đã diễn ra ở đó. Xem phim để biết thêm chi tiết hoặc đọc bài tiếp. Bạn có thể xem các phim của Andrei Tarkovsky trên Youtube, thường có phụ đề, chỉ cần tùy chỉnh “dịch tự động” sang tiếng Việt.

Phân tích ý nghĩa thông điệp

Trước tiên để hiểu phim thì chúng ta cần làm rõ vài điều, ví dụ bạn là người tin vào các sự tồn tại của tâm linh, một hôm chợt bạn nhìn thấy một “vị thần” cao lớn hiện ra trước mắt và bảo rằng ông ấy là Thượng Đế hoặc Đức Phật và tỏ ra quyền phép cho bạn thấy, thì liệu bạn có tin đó là sự thật? Có lẽ bạn sẽ tin, hoặc qua ngày hôm sau bạn nghĩ những gì đã chứng kiến chỉ là một ảo giác; nhưng nếu có nhiều người chứng kiến cùng bạn thì sao? Bạn sẽ tin chuyện nhìn thấy là thật, nhưng bạn cùng với vài người sẽ tranh luận về việc những gì được chứng kiến là do thần thánh hay là ma quỷ tạo ra; và nếu trong nhóm người chứng kiến có ai đó theo thuyết vô thần, thì người đó sẽ bảo rằng những điều mà mọi người thấy là do “thứ gì đó” giống như một UFO có thể đọc được ý nghĩ của con người và tái hiện nó nhờ vào khoa học kỹ thuật, và “thứ gì đó” không phải là thần thánh.

Những điều tôi vừa nói là bản tính của con người, chúng ta chỉ tin những điều mà chúng ta muốn tin, cho nên việc tranh luận xem ai đúng ai sai chỉ là chuyện vô bổ; cho nên cách tốt nhất để thể hiện điều gì đó có tính trừu tượng như “đại dương tinh thần” bằng hình ảnh một hành tinh bí ẩn thì mọi thứ sẽ dễ hiểu hơn. Solaris trong phim này là biểu tượng cho điều gì mang tính cụ thể hơn? Có thể là tinh thần thế giới, là lương tâm con người, là quyền năng của Thượng Đế, cũng có thể là tư tưởng, chính vì vậy mới được gọi là siêu thực.

Trở lại phim, trong cảnh đầu chúng ta được thấy là một hồ nước với những loại rong rêu sống trong nó, bên bờ hồ là những cây cối xinh tươi, nguồn nước trong hồ đã nuôi dưỡng những loài thực vật này; đó là những gì chúng ta thấy, chúng ta biết, và chúng ta cho rằng nó đang tồn tại. Kelvin hay bất cứ nhà khoa học nào trên trái đất mà chưa từng đến gần Solaris đều cho rằng những điều mà Berton báo cáo thì đều là ảo giác về nhận thức, Kelvin chỉ tin sau khi được đặt chân lên trạm không gian. Chuyến đi của Kelvin thể hiện điều gì? Nếu Solaris là biểu tượng của “đại dương tinh thần”, thì khoản cách mà một con người có thể chạm đến “nó” thì cũng “xa” như khoản cách từ trái đất đến Solaris, đó là một chuyến đi xa đơn độc và tự do.

Cũng như những phim khác của Andrei Tarkovsky, các bạn nên chú ý đến bộ 3 vì nó thể hiện rất nhiều điều, và hãy tưởng tượng về những gì bạn thấy, ví dụ như 3 con chim trong lồng – 2 con giống nhau và 1 con khác biệt, trên trạm không gian cũng vậy, hãy xem Kelvin là chủ thể, 3 người còn lại là 3 dòng tư tưởng đang đấu tranh lẫn nhau trong tâm trí anh ấy, người vợ là tình yêu và cảm xúc, Snout là lý tính (triết học hoặc thần học), Sartorius là bản chất thế giới (khoa học, luật sinh tồn); mỗi người trong bộ 3 sẽ bày tỏ quan điểm theo cách nhìn của họ về những gì mà họ nhìn thấy và cảm nhận được. Kelvin có thể được xem là biểu tượng cho cá nhân mỗi con người, cũng có thể là biểu tượng của toàn nhân loại, xét cho cùng thì mọi tranh đấu đang diễn ra trong xã hội loài người thì đều được bao quát trong 3 thành tố này, và thường thì 2 “người đàn ông” luôn thích phủ định sự tồn tại của “người phụ nữ”.

Vật chất có thể đốt nhưng tinh thần thì không

Nhưng chúng ta hãy tự hỏi, trong bộ 3 đó thì “ai” sẽ mang đến cho chúng ta hạnh phúc? Là “người phụ nữ”, khi có tình yêu thì con người không cảm thấy sự cô độc, tuy nhiên người vợ của Kelvin đã tự sát khi không còn cảm nhận được tình yêu và sự quan tâm của anh ấy, vì anh ấy cứ mãi mê chạy theo công việc hoặc những nghiêng cứu khoa học. Solaris đã buộc Kelvin phải đối diện với lương tâm của anh ấy, dù anh ấy cố tình tống khứ phiên bản người vợ ra ngoài không gian trong lần gặp gỡ đầu tiên, nói cách khác thì anh ấy có thể đốt được những kỷ vật của người vợ nhưng không thể xóa bỏ những gì thuộc về tinh thần, mọi thứ vẫn ở trong tâm trí của anh ấy và của mỗi người chúng ta.

Nếu xét Solaris là một thứ quyền năng, tư tưởng con người mang đến quyền năng nhé các bạn, hãy nghĩ về CNTB hoặc CNXH hoặc CN Phát Xít thì chúng ta sẽ hiểu điều đó; thì thứ quyền năng đó sẽ mang lại những gì cho thế giới? Nếu chỉ có 2 thành tố là lý tính và khoa học thì sao? Chúng ta sẽ chứng kiến các cuộc chiến tranh thế giới và những quả bom nguyên tử, còn về những điều gọi là “đạo đức”? Nó chỉ mang tính tương đối nếu không có thành tố thứ 3 là tình yêu, còn nếu tách hẳn thành tố khoa học ra riêng thì đừng bàn gì về “đạo đức” vì bản chất khoa học không hiểu “đạo đức” là gì.

Nếu chỉ có lý tính thì “đạo đức” cũng trở nên rất mong manh, vì khi chỉ có lý tính thì lý tưởng được đặt lên vị trí cao nhất, còn khổ đau mà con người phải nhận khi theo đuổi lý tưởng thì luôn bị đặt ở phía sau, cuối cùng thì chỉ có tình yêu mới chấp nhận hy sinh để bảo toàn hạnh phúc hoặc sự sống cho đối tượng của tình yêu, giống như sự hy sinh của phiên bản người vợ của Kelvin ở trong phim. Những điều tôi đang nói là rất quan trọng, nhưng sẽ có vài bạn đọc (còn trẻ) nghĩ rằng đó chỉ như một bài giảng về đạo đức (cười), với những người như vậy thì tôi nghĩ còn rất lâu thì họ mới đến gần được hành tinh Solaris.

Chí Blog có kịch bản phim điện ảnh, ai mua không?

Nếu xét Solaris như tinh thần thế giới, thì Andrei Tarkovsky đã cảnh báo loài người về một sự tồn tại “bất thường” qua những báo cáo của Berton, “đó là một đứa trẻ, khi tôi bay đến gần, tôi nhận thấy một cái gì đó khủng khiếp, sau đó tôi thấy đứa trẻ to lớn bất thường khổng lồ, cậu bé cao khoản 4m, có đôi mắt xanh, và tóc đen, cậu bé khỏa thân như một trẻ sơ sinh, ướt, hay đúng hơn là trơn, da cậu bé sáng bóng, thăng trầm như những cơn sóng, nhưng cậu bé đang tự mình di chuyển, nó thật kinh tởm“, hãy chú ý đến con số 4 + sáng bóng, tóc đen, thăng trầm, trơn, và mắt xanh; bạn nghĩ “cậu bé” đó là “ai”?

Có vài gợi ý cho các bạn, đó là “cậu bé” giống với đứa trẻ trong xe khi di chuyển trong đường hầm, cái thành phố trong đoạn phim đó là ở đâu? Mắt xanh thể hiện “cậu bé” đó nhìn mọi thứ qua tư tưởng xuất phát từ châu Âu, và ngay trong hiện tại, những điều bất thường và khủng khiếp đang diễn ra trên thế giới đều có liên quan đến “cậu bé” này, đặt biệt là đối với VN chúng ta. Phải nói rằng tôi rất khâm phục Andrei Tarkovsky khi ông ấy có thể dự đoán được tương lai cách đây gần 50 năm. Đoạn phim chiếc xe di chuyển ở thành phố cũng mang hàm ý, hãy chú ý đến ánh sáng và bóng tối, xe bắt đầu chạy vào lúc chiều tà, nó tiến vào đường hầm lúc sáng lúc tối, khi ra khỏi đường hầm thì chúng ta thấy được một thành phố sầm uất nhưng trời thì đã vào đêm.

Ý nghĩa cảnh cuối phim, nếu lúc đầu để thấy được Solaris thì Kelvin phải vượt qua một khoản cách rất xa, nhưng sau khi anh ấy đã nhận ra Solaris thì Solaris lại ở rất gần, “nó” giống như cái hồ nước mà chúng ta thấy đầu phim, hồ nước nuôi sống những sinh vật trong nó và quanh nó, thì Solaris đang nuôi sống những điều lớn lao hơn, ví như quê hương và gia đình – chúng ta thấy nơi Kelvin đang sống hiện lên giữa Solaris, những gì chúng ta thấy là thuộc về tinh thần, những ai chưa chạm đến “thế giới tinh thần” thì sẽ khó hình dung điều này.

Yếu tố gia đình trong phim của Andrei Tarkovsky thường bao gồm những gì? Căn nhà trên đồi cỏ, bên cạnh có cây hoặc hồ nước; tiếp theo là những người phụ nữ – biểu tượng cho tình yêu và cảm xúc, con chó – động vật ăn thịt đã được thuần hóa – biểu tượng cho lý tính, con ngựa – động vật ăn cỏ – biểu tượng cho bản năng hoặc bản chất thế giới hoặc tự do hoặc khoa học. Các bạn sẽ thấy những điều này trong hầu hết những bộ phim của ông ấy. Tôi nhắc lại, hãy chú ý đến bộ 3, vì gần như 90% những phim của phương tây đều thể hiện điều này như một phần không thể thiếu, từ đó cho thấy ảnh hưởng của Andrei Tarkovsky lên tư tưởng của những đạo diễn sau này và nền điện ảnh là rất khủng khiếp.

Cảm ơn các bạn đã đọc bài, nhớ chia sẽ bài viết và giới thiệu Chí Blog đến mọi người, và tích cực “cứu tế” để mình có thêm động lực viết bài nghen.

OCB – ngân hàng phương đông, tk: 0003100008898001, NGUYỄN MINH CHÍ, chi nhánh Thủ Đức. Hoặc: Nguyễn Minh Chí, NH TMCP SAI GON THUONG TIN CN TIEN GIANG, Số TK: 0601 4671 8526

…………………….

Nhớ Share bài viết, Like Chí Blog (Facebook) để dễ dàng theo dõi những bài viết mới.

Top 120 Best review phim ý nghĩa trên Chí Blog

Top 50 bài review sách văn học kinh điển của Chí Blog

Những phim cùng chủ đề:

Thời Thơ Ấu Của Ivan – Ivanovo detstvo (1962): đừng sang bờ sự chết

Cuộc Đời Của Andrey Rublyov – Andrei Rublev (1966): một trong những phim hay nhất mọi thời đại – Nghệ Thuật

Thương Nhớ Cố Hương – Nostalghia (1983): khi sự sống phân đôi – Nghệ Thuật

Cây Đời – The Tree of Life (2011): biết ơn và oán trách – Nghệ Thuật – Cành Cọ Vàng

Mạng Lưới Thù Ghét – The Hater (2020): vấn đề không phải tả – hữu – new

Đi Qua Màn Sương – Landscape In The Mist (1988): về bên Cha … trên trời – Nghệ Thuật 

Facebook Comments

About Author

Minh Chí

Bạn tôi góp ý là: nhiều người ở VN thích làm màu, nên tôi cần làm màu hơn thế. Cho nên các bạn cứ nghĩ tôi rất "đỉnh" là được!

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Next Post

Review phim Paranormal: TV series hay nhất 2020

CN Th11 8 , 2020
Nếu được bình chọn, tôi sẽ chọn Paranormal (Nhà Điều Tra Siêu Linh – series 2020) là series phim hay nhất năm, nó giống như một lẩu thập cẩm đủ món ăn nhưng rất ngon và tinh tế, vì Paranormal có đủ mọi yếu tố mà khán giả cần như […]

You May Like

Translate» English - Vietnamese