Bàn về điện ảnh: giải pháp cho nền điện ảnh Việt Nam

Bài này sẽ bàn nhiều vấn đề trọng yếu mà qua đó có thể định hình cho sự phát triển của nền điện ảnh VN, nói thật lòng thì nó hơi mang tính khôn lỏi một tí khi xét về bản chất tốt xấu, nhưng vì tính khôn lỏi hoặc duy lợi của con người cũng có trong bản chất nên nó cũng là thực tế không thể phủ nhận.

1/ Vì sao điện ảnh Hongkong suy thoái?

Có một số nhận định cho rằng điện ảnh HK suy thoái là do đề tài phim không mới, dạng như “tà bất thắng chính”, theo tôi thì lập luận này không đúng, nếu đúng thì nó chỉ phản ảnh về mặt hình thức, còn bản chất vấn đề là sai. Đúng ở chỗ phần lớn phim HK những năm 1980 – 2000 đều sản xuất những phim đề cao chính nghĩa, và sau năm 2000 vẫn thế, nhưng sai ở chỗ chất lượng kịch bản trước và sau năm 2000 thì cách biệt một trời một vực.

Lý do khá đơn giản mà tôi đã nhắc trong vài bài trước, đó là vì chạy theo lợi nhuận khi đáp ứng thị trường TQ – một thị trường lớn nhưng trình độ của khán giả thấp, nói cho dễ hiểu thì nó cũng giống như giai đoạn ở VN sản xuất vô số phim hài nhảm. Phim HK trong giai đoạn này cũng toàn là hài nhảm, như vậy chủ đề phim HK sẽ là “tà bất thắng chính” + hài nhảm. Hậu quả thế nào khi tình trạng đó kéo dài qua 20 năm? Thứ nhất là lớp biên kịch giỏi của họ bị đào thải và hàng đống biên kịch dỏm tiến lên thay thế, thứ 2 là dù có những biên kịch giỏi thì cũng không được trọng dụng, hoặc nói cách khác thì khi có hàng loạt sản phẩm rác rưởi thì sản phẩm tốt cũng không đến được với người xem.

Nó là một sự nghịch đảo, nếu mặt bằng chung (trước 2000) toàn phim hay thì phim dở không thể tồn tại, và ngược lại khi toàn phim dở (sau 2000) thì phim hay cũng không sinh tồn được. Ngoài ra còn có yếu tố chính trị, điện ảnh HK bị kiểm duyệt, và có xu hướng phục vụ chính trị, nó đã không còn vô tư nữa, cái “tà bất thắng chính” chỉ còn là hình thức và khó chạm vào cảm xúc người xem. Đó là về biên kịch, còn khi xét về diễn viên, những diễn viên nổi tiếng HK bắt đầu di chuyển đến thị trường điện ảnh TQ, thế là điện ảnh HK thiếu đi một lớp tiền bối để đào tạo lớp diễn viên trẻ, cho nên diễn viên HK hiện tại chỉ toàn là những tên tuổi đã già nua, nền điện ảnh suy thoái là tất yếu.

2/ Điện ảnh Mỹ đang thế nào?

Vẫn là vấn đề chạy theo lợi nhuận, nhưng sự suy thoái thể hiện chậm hơn và bởi vì các phim Mỹ được đầu tư quá khủng nên những biểu hiện bên ngoài có phần che lấp sự suy thoái của nó. Trước tiên là về chủ đề phim, nếu tính khoản thời gian trước 2005 thì phim Mỹ rất đa dạng, như học đường, tình cảm, phiêu lưu, thần thoại, hành động, chiến tranh, lịch sử, âm nhạc, giả tưởng, kinh dị, hình sự, võ thuật, truyền động lực. Thế nhưng hiện tại thì chỉ còn 2 dòng chính là khoa học giả tưởng với các siêu anh hùng và thể loại kinh dị. Những thể loại khác vẫn còn tồn tại nhưng cũng được chêm vào rất nhiều pha hài nhảm, khi xét theo từng bộ phim (mà chủ yếu là siêu anh hùng), chúng ta thấy chúng thu về hàng trăm triệu USD hoặc cả tỉ USD, chúng ta thèm thuồng, nhưng nếu xét về cả nền điện ảnh nói chung, thì chúng ta không thể phủ nhận điện ảnh Mỹ cũng đang suy thoái. Đừng chỉ nhìn vào tiền tỉ á!

Bản chất con người là ham mới ghét cũ, những thứ doanh thu khủng trong hiện tại chỉ là nhất thời và nó đang ở trạng thái đỉnh điểm rồi, trong vòng 1-2 năm tới cái thể loại siêu anh hùng này sẽ thoái trào thôi, cái phim người nhện đạt được trên 1 tỉ vì nó có sự góp mặt của 2 diễn viên trước đó chứ nội dung thì như một nồi lẩu thập cẩm, giống phim Avengers: Endgame có sự góp mặt của “tập đoàn” diễn viên nổi tiếng. Có lẽ nền điện ảnh Mỹ cũng nhận ra điều này nên rất nhiều seri điện ảnh dần đi đến hồi kết, ví như 007, tiếp theo có lẽ là Fast & Furious.

Mặt khác, chúng ta có thể nhận ra sự suy thoái của nền điện ảnh Mỹ ở việc họ bắt đầu làm những phần tiếp theo của những phim đình đám trước đây mà điển hình là The Matrix 4 và bị chê dở, hoặc trước đó là thất bại khi làm phần tiếp theo của Terminator (Kẻ Hủy Diệt), họ đang bế tắt về kịch bản phim mới đủ hấp dẫn.

Đó là hậu quả khi một nền điện ảnh chỉ biết chạy theo lợi nhuận, sự suy thoái thể hiện qua các xu hướng như remake phim cũ, làm phần tiếp theo của một phim mà lẽ ra nó đã kết thúc, chuyển thể từ văn học sang điện ảnh (nếu số lượng quá nhiều), dựa vào diễn viên nổi tiếng, dựa vào hài nhảm.

3/ Điện ảnh thế giới thế nào?

Đối với phương tây thì điện ảnh châu Âu vẫn luôn giữ vững vị thế của nó về giá trị kịch bản và tính nghệ thuật, đặt biệt là Pháp và Ý, thật không hổ danh là cựu lục địa thế giới. Có thể nói con đường ngắn nhất để thành công trong nền điện ảnh là phải bước qua những LHP quốc tế danh tiếng mà phần lớn tập trung ở châu Âu, với diễn viên, đạo diễn, hoặc biên kịch đều thế cả. Điện ảnh Hàn đang đi theo hướng này và chúng ta đã thấy hiệu quả của nó, và họ tập trung đúng vào điểm cốt lõi nhất, đó là thành phần biên kịch đã tạo ra những kịch bản mới lạ có chất lượng và chiều sâu. Nhờ vào điện ảnh và âm nhạc, văn hóa Hàn đang tỏa ra khắp nơi trên thế giới.

Bạn nghĩ trong tương lai gần thì điện ảnh nước nào sẽ nổi lên như Hàn? Đó là TQ, trong vài bài viết tôi chê điện ảnh TQ, điều đó không sai, nhưng có một số điểm họ đã làm tốt, ví như một nền điện ảnh phục vụ mục đích chính trị, những phim TQ kiểu đó khó được ưa chuộng ở thế giới bên ngoài, nhưng xét về mặt chất lượng để phục vụ khán giả trong nước thì nó dư xài, nghĩa là phim không đến nổi tệ không ai xem; còn giờ thì họ đã nhận ra điểm yếu của họ, đó là một dòng điện ảnh đi song song để phục vụ quảng bá văn hóa TQ ra thế giới bên ngoài, dòng phim này sẽ tập trung vào nghệ thuật và các giá trị phổ quát, những trói buộc về tự do điện ảnh sẽ được nới lỏng rất nhiều, miễn không đi ngược lại với nền chính trị của họ, và tôi nghĩ họ dư nguồn lực lẫn quyết tâm để làm điều này, nó cũng giống như mô hình những “Viện Khổng Tử” mà họ cố gắng dựng lên ở nhiều quốc gia trên thế giới.

Trước tình hình đó thì VN sẽ trở nên thế nào? Hiện tại tràn ngập phim Mỹ – Hàn, tương lai gần sẽ tràn ngập phim TQ, văn hóa VN xong đời!

Chí Blog có kịch bản phim điện ảnh, ai mua không?

4/ Giải pháp cho nền điện ảnh VN

Khi nói đến việc sản xuất một bộ phim, yếu tố lợi nhuận sẽ được đặt lên trước tiên, chỉ có điều với những người nhìn ngắn thì lợi nhuận được tính bằng tiền, còn người nhìn xa thì lợi nhuận được tính bằng chất lượng được bảo chứng, nó tạo ra danh tiếng, sau khi có danh tiếng thì muốn hốt bạc bao nhiêu cũng được. Đó là con đường phát triển của hầu hết các diễn viên – đạo diễn – biên kịch ở châu Âu hoặc Mỹ, tôi thấy vô số diễn viên trước đó không xuất hiện trong những phim bom tấn Mỹ, nhưng sau khi họ được đăng quang trong một bộ phim nghệ thuật nào đó ở các LHP thì người ta tức khắc mời họ tham gia bom tấn.

Nghĩa là tiền chỉ là một trong vô số phương tiện thể hiện cho lợi nhuận mà thôi. Khi tôi nói đến từ “nền điện ảnh” thì không thể tách rời được với chính sách của chính phủ, việc tôi dẫn ra những thay đổi trong nền điện ảnh Hàn và TQ cũng vì thế. Vậy câu hỏi đặt ra là lợi ích mà VN có được khi thúc đẩy điện ảnh phát triển là gì? Là 2 thế mạnh của VN đang có sẵn nhưng khai thác chưa hiệu quả.

Đó là du lịch và ẩm thực! Cực ít có quốc gia nào có được thiên nhiên như VN, đồng bằng sông nước, núi, biển, đảo, vịnh, khí hậu nóng có lạnh có; nếu thật sự tập trung phát triển du lịch thì không còn gì bằng, nhưng cách mà chúng ta thường làm toàn là mổ gà lấy trứng, mà gà của VN toàn là gà đẻ trứng vàng mới ghê chứ, phát triển du lịch gì đâu mà toàn là bê tông hóa và tàn phá thiên nhiên, còn phát triển ẩm thực thì toàn là đồ độc, mấy thứ này mà không quyết tâm chỉnh đốn thì cuối cùng chẳng còn lại gì mà khai thác.

Vì tài nguyên của chúng ta là thiên nhiên chứ không phải thành thị, nên quy hoạch phải phù hợp với thiên nhiên, nghĩa là không được bê tông hóa, không được thành lập hàng loạt resort ở cùng một nơi khai thác rồi sau đó chết chùm vì cung vượt quá cầu, sau nữa thì nơi đó trở thành hoang phế. Cái này nhiều người đã nói nên tôi không bàn thêm.

Việc quảng cáo du lịch thì chúng ta hay mọi quốc gia đều đã làm, nhưng hiệu quả không lớn mà kinh phí lại cao, vì con người bây giờ dần trở miễn dịch với quảng cáo (thậm chí là bội thực), nó chỉ hiệu quả khi thông qua một con đường khác, đó là sự lan tỏa văn hóa VN nhờ vào điện ảnh, cũng là cách thực dụng nhất mà Hàn đang làm và TQ hướng tới.

Điện ảnh không chỉ mang đến lợi ích về du lịch, nó còn là những mặt hàng sản xuất ở VN, sự ảnh hưởng về mặt chính trị. Khi nói đến văn hóa thì nó là tổng thể mọi mặt trong đời sống con người, nói đùa tí chứ , cứ liên tưởng đến một thần tượng được đám đông yêu mến,  ai ăn hiếp thần tượng là sẽ nhận hàng loạt mưa đá, cả đám đông mặc y phục như thần tượng, ăn uống và ở nhà như thần tượng. Nên thiết nghĩ  VN không cần trở thành quốc gia có nền công nghiệp phát triển hiện đại hoặc trung tâm tài chính bậc nhất gì đó, mà nên là đất nước được yêu mến bậc nhất, điểm đến bậc nhất, ẩm thực bậc nhất, nơi du lịch bậc nhất, vậy là đủ giàu, nghe có mê hay không?  

Mấy thứ trước đó có đuổi theo nước khác cũng đuổi không kịp, trong khi thứ có sẵn lại không biết dùng. Vấn đề là có quyết tâm làm và khi làm có bị nhúng chàm hay không?! Nghĩa là bước 1 thúc đẩy điện ảnh phát triển đến mức cao nhất có thể, bước 2 quy hoạch du lịch và ẩm thực tốt nhất có thể, song song đó là phát triển thế mạnh nông nghiệp, nền giải trí, rồi văn hóa đô thị – nếu người ta chỉ đến du lịch một lần và không trở lại thì cũng vô ích mà thôi, đạo đức xh có đang xuống cấp không? Tôi thật sự không dám trả lời vì quá nhạy cảm.

Giờ bàn đến quy hoạch cho điện ảnh VN, chắc viết qua loa thôi vì tôi đã khá mệt, thứ nhất xây dựng cơ sở hạ tầng (các rạp phim) ở nông thôn, tôi nhớ rằng ngày xưa chúng ta từng có xây nhiều rạp chiếu phim trong các nhà văn hóa nhưng lúc ấy điện ảnh chưa phát triển (phim Mỹ cũng không có mà coi) nên phần lớn đều thành hoang phế, nhưng nay khác rồi, ở nông thôn người dân có đủ tài chính để đến rạp.

Thứ 2 là tạo ra những chính sách cực kỳ ưu đãi đối với điện ảnh, nếu chúng ta từng tạo ra được những khu công nghiệp hoặc khu chế xuất thì tại sao không tạo ra được những phim trường lớn với chính sách ưu đãi cao? Phim trường lớn nhất nên đặt ở TP.HCM, 2 cái nhỏ hơn có thể đặt ở Huế và Hà Nội. Lợi ích của việc tạo ra phim trường là tập trung được nhiều nhà sx hội tụ lại, có thể nâng cao việc phát triển kỹ thuật, giảm chi phí đầu tư khi sx phim, những trang thiết bị hay dụng cụ hoặc phông nền có thể sữ dụng lại, có thể hỗ trợ lẫn nhau, nó trở thành một trung tâm phục vụ giải trí, sức mạnh của Hollywood cũng ở điểm này.

Thứ 3 là mở thêm nhiều trường đào tạo điện ảnh, thuê những chuyên gia nước ngoài về giảng dạy. Khi bàn về phim Việt, chúng ta bảo rằng thiếu vốn đầu tư, không phải! Chúng ta không thiếu vốn, chỉ cần chính phủ thật sự xem trọng và đưa ra những chính sách lớn về điện ảnh, dám rót vốn đầu tư cho điện ảnh như đầu tư cho công nghiệp hoặc nông nghiệp thì vốn tư nhân sẽ đổ vào ầm ầm. Chủ yếu là nhà nước có phất cờ hay không! Khi nhà đầu tư thấy nhà nước xem trọng và có sinh lợi thì tự khắc họ sẽ đổ vốn vào thôi. Còn nếu nói mà không làm thì chỉ là mơ mộng viễn vông. Mà tôi nghĩ bài viết này cũng chỉ là một chút mơ mộng của tôi vào lúc này hihi!

Facebook Comments
5 1 đánh giá
Đánh giá bài viết

Minh Chí

Theo dõi
Thông báo của
guest
0 Góp ý
Phản hồi nội tuyến
Xem tất cả bình luận

Next Post

Review phim The Worst Person in the World: không biết mình muốn gì

T7 Th1 15 , 2022
Verdens verste menneske (2021) là phim tâm lý – lãng mạn – hài – đen, trong hiện tại, rất khó tìm được phim tình cảm hay, nhưng phim này đã làm được điều đó, và bạn sẽ cảm nhận được nó khi xem. Như đã nói, tôi cực ít phân […]
Translate» English - Vietnamese
0
Rất thích suy nghĩ của bạn, hãy bình luận.x
()
x