Bàn về sách: đọc sách có đẳng cấp không? Có cái gọi là thành phần ưu tú không?

Hôm nay đọc vài bài tranh luận về văn hóa đọc ở VN trên một Group, có bài khuyên đọc sách nên có chọn lọc, có bài phản biện, rồi những comment của nhiều người; đọc xong khá bức xúc nên viết bài này. Tình hình là ở nước ta có quá ít những bài viết mang tính hướng dẫn về cách đọc làm sao mang lại lợi ích lớn nhất, nếu có những bài như vậy thì chắc chắn sẽ bị ném đá (cười), vì những bài đó chạm vào sở thích của đa số, cũng chạm vào lợi ích của nhiều người khi những loại sách tạp nham gắn liền với họ.

Khi một người bảo rằng nên đọc loại sách nào đó mới là ưu tú, mới là biết đọc, thì nhiều người mĩa mai rằng “bây giờ đọc sách còn chia ra thượng đẳng với chả hạ đẳng”, vậy có phân ra đẳng cấp trong việc đọc sách không đây? Thật ra là có, nhưng cái đẳng cấp ấy không phải ở cuốn sách mà ở tầm nhận thức của con người; không phải việc bạn đã đọc Chiến Tranh Và Hòa Bình thì bạn thuộc thành phần ưu tú, mà nhận thức của bạn phải ở cái tầm để thật sự hiểu cuốn đó nói gì, và khi ở tầm đó, bạn không bao giờ đọc nổi những cuốn sách thuộc hàng rác rưởi, trong các thể loại khác cũng y như vậy, khi bạn đã xem quá nhiều phim ảnh và cảm thụ tốt, bạn nhận ra phim nào hay và phim nào dở, bạn không xem nổi một bộ phim tệ hại quá 10′, hay cảm thụ tốt về âm nhạc, khi nghe thấy những bài hát dở về nhạc và lời thì nhạt nhẽo vô nghĩa, bạn sẽ thấy vô cùng ức chế. Vì thế khi thấy ai đó mua một chồng sách thập cẩm đủ thể loại, rác rưởi cũng có, mấy cuốn như Trăm Năm Cô Đơn hay Anh Em Nhà Karamazov cũng có, tôi nhận ra người này không phải độc giả có đẳng cấp; đơn giản vì người ấy chẳng phân biệt được sách giá trị và sách rác rưởi.

Nói như thế không có nghĩa là nên mua những quyển thuộc hàng đỉnh để người khác nghĩ mình là thành phần ưu tú, không phải vậy! Vì như đã nói, ưu tú hay không thì phụ thuộc vào chính nhận thức của người đó, dù có mua về những cuốn đỉnh, dù đọc hết chúng nhưng chẳng hiểu gì thì cũng vậy thôi. Vấn đề mà tôi muốn nói là, không cần biết bạn ở đẳng cấp nào, cao hay thấp, quan trọng nhất là bạn biết rõ bản thân đang đứng ở đâu, chỉ khi ấy bạn mới có cơ hội để bước lên từng bậc trên con đường nhận thức. Sách tôi mua rất nhiều, tôi từng cầm lên mấy cuốn hàng đỉnh như Chiến Tranh Và Hòa Bình, Anh Em Nhà Karamazov, Zathura Đã Nói Thế, Faust, Thần Khúc, Trăm Năm Cô Đơn… nhưng buột phải bỏ xuống vì không hiểu nổi, hoặc vì quá mệt mỏi khi đọc do có quá nhiều thông tin trên một trang giấy, và tôi nhận ra đẳng cấp của mình chưa chạm tới đó, tôi chỉ có thể chạm ở tầm thấp hơn. Chỉ khi ta nhận ra mình đang ở đâu thì mới hiểu được cái khoản cách dài ngắn giữa tầm của mình với tầm của những cuốn đỉnh, tôi thấy có vô số người mua những cuốn ấy về đọc, sau khi đọc hết mà không hiểu gì rồi bảo cuốn ấy dở, là nó dở hay nhận thức không tới?

Không nhận ra vị trí của mình, không thấy được khoản cách của mình, sẽ khiến mình có những nhận định lầm lạc. Có những tác phẩm rất khủng, qua biết bao năm, có hàng biết bao nhiêu giáo sư tiến sĩ đẳng cấp thế giới phân tích miệt mài mà cũng không dám vỗ ngực là thật sự hiểu hết, họ chỉ có thể được xem là chuyên gia thôi. Lấy ví dụ, tôi có đọc một phần của cuốn Anh Em Nhà Karamazov, họ có 3 anh em, người anh cả sống theo cảm xúc, người thứ 2 sống nghiêng về lý tính, người em út sống trong niềm tin tôn giáo; bạn có biết 3 người đó là đủ đại diện cho toàn thể văn minh nhân loại không? Xu hướng hiện sinh, triết học – khoa học, và thần học; kiến thức phải ở tầm nào để hiểu được? Hay thử nói về cuốn Ông Già Và Biển Cả, cuốn này rất ngắn, nhưng đây là tác phẩm đoạt giải Pulitzer và là tác phẩm chủ yếu giúp tác giả đoạt giải Nobel, tôi cũng chỉ đọc được 1/3 vì quá chán, nhưng tôi tự hỏi tại sao nó được đánh giá cao như thế? Như vậy có nghĩa là từng câu từng chữ, từng hành động hay diễn biến, chúng đều mang tính biểu tượng cho một chân lý nào đó về cuộc sống. Không phải bạn hiểu nội dung câu chuyện thế nào là bạn đã hiểu tác phẩm đâu, còn xa lắm.

Hay hiện tại tôi đang đọc phần đầu cuốn sách Phố Cannery Row của John Steinbeck, có tả về cái nhà thổ Cờ Gấu của tú bà Dora, vì mại dâm là bị cấm nên khi có các đợt quyên góp thì bà phải góp gấp 10 lần người khác. Người đọc bình thường có thể nghĩ rằng, điều đó cũng đúng vì bà ấy đang phạm pháp, bà ta là thành phần đáng lên án, nhưng nếu nghĩ sâu hơn một tí, thì những kẻ nhận số tiền quyên góp ấy còn thối tha hơn, và chính họ cũng là những ông bà tú sống bằng số tiền mà họ gọi là nhơ nhớp, và các cô gái bán dâm chẳng nhận được bao nhiêu, tiền đó lọt vào tay những kẻ đạo mạo, và họ nghĩ họ là người tốt cơ đấy. Hay chuyện người bảo vệ của nhà thổ, ông ta cô đơn, ông ta muốn trò chuyện và kết bạn nhưng chẳng ai quan tâm, họ bảo ông là ma cô, khi ông dọa tự tử thì người ta tưởng ông đùa nên thách ông, thế là ông tự tử thật, và quán có một bảo vệ mới, ai cũng thích ông này; khi ấy bạn có đặt câu hỏi là tại sao mọi người đối xữ với 2 người khác nhau như vậy, dù tác giả không tả gì nhiều về tính cách của họ, ông sau được yêu thích vì mọi người cảm thấy có lỗi trong việc hắt hủi người trước và dẫn đến cái chết. Đấy! Cái đoạn đó không dài, không nói rõ nhưng để hiểu tác giả muốn nói gì lại không phải là dễ.

Khi thật sự biết mình là ai, kiến thức mình tới đâu, tự khắc mình sẽ học được sự khiêm tốn, nhận ra những lời nào là đúng để công nhận; còn khi không nhận ra, con người trở thành huênh hoang tự mãn, sau đó hùa với người khác để ném đá, trù dập ai đó khi họ chạm đến sở thích của mình khiến mình tự ái, dù rằng điều họ nói là đúng, là mang đến lợi ích cho mọi người và cả mình nữa. Đọc theo sở thích thì ai cũng muốn, nhưng nên biết chọn lọc, vì sách là thức ăn của tinh thần và tư tưởng, khi tư tưởng bị trúng độc thì không cách nào có thể chữa được, vì bản thân người đó không biết. VN có thành phần trí thức không? Có và rất đông, thế tại sao xã hội ngày càng tồi tệ và đạo đức ngày càng xuống cấp? Vì phần lớn họ đều trúng độc cả, vì trúng độc nên dù họ đọc rất nhiều sách mà vẫn không hiểu và không thấm vào nổi.

Sẽ có người bảo “đọc sách chỉ là giải trí thôi, có cần phức tạp vậy không?” , khi ấy tôi sẽ đáp rằng “Ừ! Thì tôi chỉ nói vu vơ vậy thôi, ai muốn đọc gì đọc, vì chúng ta tự do, và tôi ủng hộ điều đó” (cười).

Facebook Comments

Leave a Reply

avatar
  Subscribe  
Notify of
Top
Translate» English - German...